୧୯୭୩ରେ PoK ଫେରାଇ ଆଣିବାର ଥିଲା ସୁଯୋଗ! ଦିଲ୍ଲୀ ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ନୂଆ ଚର୍ଚ୍ଚା

୧୯୭୩ ମସିହାର ସେହି ଦିନ… ଭାରତ ପାଖରେ ଥିଲା କି ପାକିସ୍ତାନ ଅଧିକୃତ କାଶ୍ମୀର, ଅର୍ଥାତ୍ PoKକୁ ନେଇ ବଡ଼ ସୁଯୋଗ? ଅଗଷ୍ଟ ୨୮ ତାରିଖର ଦିଲ୍ଲୀ ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଏବେ ଏଭଳି ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ।

୧୯୭୩ ମସିହାର ସେହି ଦିନ… ଭାରତ ପାଖରେ ଥିଲା କି ପାକିସ୍ତାନ ଅଧିକୃତ କାଶ୍ମୀର, ଅର୍ଥାତ୍ PoKକୁ ନେଇ ବଡ଼ ସୁଯୋଗ? ଅଗଷ୍ଟ ୨୮ ତାରିଖର ଦିଲ୍ଲୀ ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଏବେ ଏଭଳି ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ୧୯୭୧ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଭାରତ, ପାକିସ୍ତାନ ଓ ବାଂଲାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା । ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀ, ନାଗରିକଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନବୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏହି ଆଲୋଚନାର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ଥିଲା ।ଏହାରି ମଧ୍ୟରେ ୧୯୭୩ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୨୮ ତାରିଖରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର ହୋଇଥିଲା । ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ଐତିହାସିକ ଦଲିଲ ଅନୁସାରେ, ଏହି ଚୁକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ୧୯୭୧ ଯୁଦ୍ଧରୁ ସୃଷ୍ଟ ମାନବୀୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀ ଓ ନାଗରିକଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ । ତେବେ ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଏବେ ଉଠୁଛି ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ—ସେତେବେଳେ PoK ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭାରତ ପାଖରେ କିଛି ରଣନୈତିକ ସୁଯୋଗ ଥିଲା କି? ୧୯୭୨ର ସିମ୍ଲା ଚୁକ୍ତିରେ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରରେ ୧୯୭୧ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ରହିଥିବା Line of Controlକୁ ଉଭୟ ଦେଶ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଏହାସହ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ଅନ୍ତିମ ସମାଧାନ ନେଇ ଆଲୋଚନା ଜାରି ରଖିବାର କଥା ମଧ୍ୟ ଥିଲା । ଅନ୍ୟପଟେ, ୧୯୭୩ର ଦିଲ୍ଲୀ ଚୁକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଫୋକସ୍ ଥିଲା ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଟକିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ। ତେଣୁ ‘୧୯୭୩ରେ ଭାରତ PoK ଫେରାଇ ନେବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲା’—ଏହି ଦାବିକୁ ଐତିହାସିକ ଚୁକ୍ତିର ସ୍ପଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୋଲି ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଐତିହାସିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କିମ୍ବା ଚର୍ଚ୍ଚା ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଥାତ୍, ୧୯୭୩ର ଦିଲ୍ଲୀ ଚୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ବଡ଼ ଅଧ୍ୟାୟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ଚୁକ୍ତିରେ PoK ଭାରତକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବାର କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ବୋଲି ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରକାଶିତ ମୂଳ ଦଲିଲରୁ ପ୍ରମାଣ ମିଳୁନାହିଁ। ତେବେ ୫୩ ବର୍ଷ ପରେ ପୁଣି ଥରେ ୧୯୭୩ର ସେହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ତେଜିଛି—କାଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେତେବେଳେ କ’ଣ ହୋଇପାରିଥାନ୍ତା, ଏବଂ ଇତିହାସର ସେହି ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବ ଆଜିର ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ କେତେ ରହିଛି।