ଏସ୍-୪୦୦ ଚୁକ୍ତିର ଶେଷ-ବ୍ୟବହାରକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ବା ଏଣ୍ଡ-ୟୁଜର୍ ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ (ଇୟୁସି) ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବାଣିଜ୍ୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଇନଗତ ଦଲିଲ୍। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦେଶ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶକୁ ଯୁଦ୍ଧ ବିମାନ, କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଣାଳୀ କିମ୍ବା ସାମରିକ ଉପକରଣ ବିକ୍ରି କରେ, କ୍ରୟ କରୁଥିବା ଦେଶକୁ ଏହି ପ୍ରମାଣପତ୍ରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିବାକୁ ପଡିଥାଏ। ଲିଖିତ ଭାବରେ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଦେବାକୁ ପଡିବ ଯେ, କିଣୁଥିବା ଦେଶ ସେହି ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରର ଶେଷ ବ୍ୟବହାରକାରୀ।
ରୁଷର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ସେର୍ଗେ ଲାଭରୋଭ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଆମ ଅନୁମତି ବିନା ତୁର୍କୀ ଏସ୍-୪୦୦ ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଦେଶ ସୀମା ବାହାରକୁ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିଛନ୍ତି, ତୁର୍କୀ ଆମର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ସହିତ ଆବଦ୍ଧ ଏବଂ ଏହା ତାଙ୍କର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରେସେପ୍ ତାୟିପ୍ ଏର୍ଦୋଗାନ ସରକାର ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିଛନ୍ତି। ତୁର୍କୀ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣିଛି ଯେ, ଏସ୍-୪୦୦ ପ୍ରଣାଳୀ ଏକ ଚୁକ୍ତିନାମା ଅଧୀନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଯଦି ସେମାନେ କେବେ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ଦେଶ ସୀମା ବାହାରକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଁବେ ତେବେ ଆମର ସରକାରୀ ଅନୁମୋଦନ ବିନା ଏହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ, ରୁଷ ତୁର୍କୀକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିଛି, ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶକୁ ଆମର ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ବିକ୍ରୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁର୍କୀ ଆମେରିକାରୁ ଏଫ୍-୩୫ ଗୁପ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ବିମାନ କିଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ। ତେବେ ତୁର୍କୀ ପାଖରେ ରୁଷର ଏସ୍-୪୦୦ ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ଥିବାରୁ ଆମେରିକା ଏଫ୍-୩୫ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ ମନା କରିଦେଇଛି। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ତୁର୍କୀକୁ ଦେଶରୁ ଏସ୍-୪୦୦ ହଟାଇଲେ ଏଫ୍-୩୫ ବିକ୍ରୟ କରିବା ଉପରେ ବିଚାର କରିବାର ବିକଳ୍ପ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି।
ଏସ୍-୪୦୦ ଚୁକ୍ତିର ଶେଷ-ବ୍ୟବହାରକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ବା ଏଣ୍ଡ-ୟୁଜର୍ ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ (ଇୟୁସି) ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବାଣିଜ୍ୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଇନଗତ ଦଲିଲ୍। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦେଶ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶକୁ ଯୁଦ୍ଧ ବିମାନ, କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଣାଳୀ କିମ୍ବା ସାମରିକ ଉପକରଣ ବିକ୍ରି କରେ, କ୍ରୟ କରୁଥିବା ଦେଶକୁ ଏହି ପ୍ରମାଣପତ୍ରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିବାକୁ ପଡିଥାଏ। ଲିଖିତ ଭାବରେ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଦେବାକୁ ପଡିବ ଯେ, କିଣୁଥିବା ଦେଶ ସେହି ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରର ଶେଷ ବ୍ୟବହାରକାରୀ।
ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ କଠୋର ସର୍ତ୍ତ ହେଉଛି, କ୍ରୟ କରୁଥିବା ଦେଶ ମୂଳ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ସେହି ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କୌଣସି ତୃତୀୟ ଦେଶକୁ ବିକ୍ରୟ ଉପହାର କିମ୍ବା ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିପାରିବ ନାହିଁ। ରୁଷର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ସେରଗେଇ ଲାଭରୋଭ ତୁର୍କୀକୁ ଶେଷ-ବ୍ୟବହାରକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ବିଷୟରେ ମନେ ପକାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। କାରଣ ତୁର୍କୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ୟୁଏଇ, ପାକିସ୍ତାନ ଏବଂ ଏବ ସାଉଦି ଆରବକୁ ଏସ୍-୪୦୦ ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାର ଖବର ରହିଛି। ତୁର୍କୀ ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ରୁଷଠାରୁ ଏସ୍-୪୦୦ ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ କିଣିଥିଲା, ଯାହା ପରେ ଆମେରିକା ଏହାକୁ ଏଫ୍-୩୫ ଚୁକ୍ତିରୁ ବାଦ୍ ଦେଇଥିଲା।
ଆମେରିକା ସମେତ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନେ ରୁଷ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ୟୁକ୍ରେନକୁ ଏସ୍-୪୦୦ ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବାକୁ ତୁର୍କୀ ଉପରେ ବାରମ୍ବାର ଚାପ ପକାଉଛନ୍ତି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନେ ତୁର୍କୀ ଉପରେ ଚାପ ପକାଉଛନ୍ତି ଯେ, ସରକାର ୟୁକ୍ରେନକୁ ଏସ୍-୪୦୦ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି ତେବେ ଏହାକୁ ଏକ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରନ୍ତୁ। ଏପରି କରିବା ଦ୍ଵାରା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନେ ଏସ୍-୪୦୦ର ଗୁପ୍ତ ଗଠନ ସଂରଚନା ଜାଣିପାରିବେ। ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିପଦର ଆଶଙ୍କା କରି ରୁଷ ଏବେ ତୁର୍କୀକୁ ବିକ୍ରି ସର୍ତ୍ତ ମନେପକାଇ ଦେଇ ସରକାରଙ୍କ ହାତବାନ୍ଧି ଦେଇଛନ୍ତି।
