ଜାଇରୋଟ୍ରନ୍ ହେଉଛି ଏକ ବିଶେଷ ଉପକରଣ, ଯାହା ଉଚ୍ଚ ଫ୍ରିକ୍ୱେନ୍ସିର ମାଇକ୍ରୋୱେଭ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଟୋକାମାକ୍ ଭିତରେ ଥିବା ପ୍ଲାଜମାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଗରମ କରାଯାଏ।
ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଏନର୍ଜି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି। ଗୁଜରାଟସ୍ଥିତ ପ୍ଲାଜମା ରିସର୍ଚ୍ଚ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ର SST-1 ଟୋକାମାକ୍ରେ ଏକ ନୂଆ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାଇରୋଟ୍ରନ୍କୁ ସଫଳତାର ସହ ଚାଲୁ କରାଯାଇଛି। ୮୨.୬ ଗିଗାହର୍ଟ୍ଜ ଫ୍ରିକ୍ୱେନ୍ସି ଏବଂ ୪୦୦ କିଲୋୱାଟ୍ କ୍ଷମତା ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଉପକରଣ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାର ପ୍ଲାଜମାକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ଗରମ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
SST-1 ଭାରତର ସୁପରକଣ୍ଡକ୍ଟିଂ ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଗବେଷଣା ରିଆକ୍ଟର । ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଘଟୁଥିବା ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଫ୍ୟୁଜନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପୃଥିବୀରେ ଅନୁକରଣ କରିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ଟୋକାମାକ୍ରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଜରିଆରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ପ୍ଲାଜମାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ। ଭାରତୀୟ ପରୀକ୍ଷଣରେ ପ୍ଲାଜମାର ତାପମାତ୍ରା ୨୦ କୋଟି ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ହୋଇସାରିଛି, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର କେନ୍ଦ୍ର ତାପମାତ୍ରାଠାରୁ ଅନେକ ଗୁଣ ଅଧିକ।
ଜାଇରୋଟ୍ରନ୍ ହେଉଛି ଏକ ବିଶେଷ ଉପକରଣ, ଯାହା ଉଚ୍ଚ ଫ୍ରିକ୍ୱେନ୍ସିର ମାଇକ୍ରୋୱେଭ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଟୋକାମାକ୍ ଭିତରେ ଥିବା ପ୍ଲାଜମାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଗରମ କରାଯାଏ। SST-1ରେ ପୂର୍ବରୁ ୪୨ ଗିଗାହର୍ଟ୍ଜର ଜାଇରୋଟ୍ରନ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ନୂଆ ୮୨.୬ ଗିଗାହର୍ଟ୍ଜ ସିଷ୍ଟମ୍ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ହିଟିଂ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରିବ।
ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଏନର୍ଜିରେ କେବଳ ଅତ୍ୟଧିକ ତାପମାତ୍ରା ହାସଲ କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ପ୍ଲାଜମାକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସ୍ଥିର ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରଖିବା ହେଉଛି ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ। ନୂଆ ଜାଇରୋଟ୍ରନ୍ ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗବେଷକମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେବ।
ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଏନର୍ଜିକୁ ଭବିଷ୍ୟତର ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଥିରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ର ଆଇସୋଟୋପ୍କୁ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ତେବେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଭାବେ ଫ୍ୟୁଜନ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ଏବେ ବି ଏକ ବଡ଼ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ। SST-1 ଏବେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରୁନାହିଁ; ଏହା ଏକ ଗବେଷଣା ରିଆକ୍ଟର।
ନୂଆ ଜାଇରୋଟ୍ରନ୍ ଭାରତର ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଗବେଷଣାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବ। SST-1ରୁ ମିଳୁଥିବା ଅଭିଜ୍ଞତା ଭବିଷ୍ୟତର ବଡ଼ ଫ୍ୟୁଜନ୍ ରିଆକ୍ଟର ନିର୍ମାଣରେ ଉପଯୋଗୀ ହେବ। ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ପ୍ରାୟ ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱପ୍ନକୁ ସାକାର କରିବା ଦିଗରେ ଏହା ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଦକ୍ଷେପ।
