ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରକୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ । ତେବେ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା କିମ୍ବା ଛୋଟ ଶିଶୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରର ପ୍ରଥା ସାଧାରଣ ବୟସ୍କଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି କେତେକ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରକୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ । ତେବେ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା କିମ୍ବା ଛୋଟ ଶିଶୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରର ପ୍ରଥା ସାଧାରଣ ବୟସ୍କଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି କେତେକ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ କର୍ମକାଣ୍ଡ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି । ସେହି ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଯଦି ଜଣେ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ପୂର୍ବରୁ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ବାହାର କରିବାର କଥା କୁହାଯାଇଛି । ଯଦି ଶିଶୁ ଜୀବିତ ଥାଏ, ତାହାକୁ ସାଧାରଣ ଶିଶୁ ଭାବେ ପାଳନ କରିବାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ଅନ୍ୟପଟେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ, ତାହାର ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରକୁ ନେଇ ଅଲଗା ଧାର୍ମିକ ନିୟମର କଥା କୁହାଯାଇଛି ।
ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଏହା ସହିତ ଦାନ-ପୁଣ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ମୃତକଙ୍କ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ଦାନ ଆଦି କରିବାର ପ୍ରଥା ଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ । ସେହିପରି ଛୋଟ ଶିଶୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ବୟସ୍କଙ୍କ ଭଳି ଦାହ ସଂସ୍କାର କରାଯାଏ ନାହିଁ ବୋଲି କେତେକ ପରମ୍ପରାରେ ମାନ୍ୟତା ରହିଛି । ବିଶେଷକରି ନବଜାତ କିମ୍ବା ଅତି କମ୍ ବୟସର ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦଫନ କରିବାର ପ୍ରଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା କୁହାଯାଇଛି । ଶିଶୁଙ୍କୁ ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଦଫନ କରିବା ଏବଂ କେତେକ ପରମ୍ପରାରେ ତୁଳସୀ ଦଳ ରଖିବାର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।
ତେବେ ଶିଶୁଙ୍କ ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରର ପ୍ରଥା ମଧ୍ୟ ବଦଳିଥାଏ ବୋଲି ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଇଛି । ଅଞ୍ଚଳ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ ପରିବାରର ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ଏହି ନିୟମରେ ଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇପାରେ । ତେଣୁ ପ୍ରକୃତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥାନୀୟ ପୁରୋହିତ କିମ୍ବା ସମ୍ପୃକ୍ତ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଜ୍ଞାତାଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଉଚିତ ବୋଲି ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି ।
